Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa — coroczne szkolenie (dla zakładów w Niemczech)

To szkolenie dotyczy pracy w Niemczech. Jest tłumaczeniem kursu niemieckiego; obowiązują przepisy niemieckie i polecenia w Twoim zakładzie.

18 modułów · około 40 minut · test końcowy z 22 pytaniami, do zaliczenia 16 poprawnych · certyfikat uczestnictwa w PDF

O czym jest ten kurs

Pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa odpowiadają na to samo pytanie: co robić w pierwszych minutach, zanim przyjedzie pogotowie lub straż pożarna? W tych minutach rozstrzyga się prawie wszystko — i w tych minutach odpowiedzialny jesteś tylko Ty.

Rejestracja nie jest potrzebna. O imię, nazwisko i adres e-mail zapytamy dopiero przed testem końcowym – wyłącznie na potrzeby certyfikatu. Twój postęp jest zapisywany w tej przeglądarce. Możesz przerwać w dowolnym momencie i kontynuować później.

Moduł 1 z 18

O co chodzi i czym ten kurs nie jest

Zanim zaczniesz, warto wiedzieć, do czego na końcu służy Twój certyfikat — i do czego nie.

Czego się tu nauczysz

To szkolenie przeprowadzi Cię przez dwa tematy, które w zakładzie należą do siebie: pierwsza pomoc i ochrona przeciwpożarowa. Oba odpowiadają na to samo pytanie — co robić w pierwszych minutach, zanim przyjedzie pogotowie lub straż pożarna. W tych minutach rozstrzyga się prawie wszystko, i w tych minutach odpowiedzialny jesteś tylko Ty.

Do czego służy Twój certyfikat

Pracodawcy są zobowiązani regularnie szkolić swoich pracowników w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Obowiązek ten jest zapisany w § 12 ustawy o ochronie pracy (Arbeitsschutzgesetz, ArbSchG) i w § 4 DGUV Vorschrift 1 (przepis o zapobieganiu wypadkom). Jeśli zdasz test końcowy, otrzymasz certyfikat z numerem, który potwierdza dokładnie ten coroczny obowiązek szkolenia. Wymienione są w nim tematy, aby audytor widział, z czego naprawdę przeprowadzono szkolenie.

Do czego wyraźnie nie służy

Ersthelfer (osobą udzielającą pierwszej pomocy w zakładzie) nie zostaje się przed ekranem. Do tego § 26 DGUV Vorschrift 1 wymaga kursu dziewięciu jednostek lekcyjnych w placówce, którą ubezpieczyciel wypadkowy do tego upoważnił. Tak samo ten kurs nie czyni Cię Brandschutzhelfer (pomocnikiem ds. ochrony przeciwpożarowej): DGUV Information 205-023 wymaga obok teorii praktycznego ćwiczenia z prawdziwym środkiem gaśniczym. Obu nie da się zastąpić online, a kto podszywa ten certyfikat jako takie potwierdzenie, w sytuacji awaryjnej potwierdzenia nie ma.

Zapamiętaj

Ten kurs wypełnia Twój coroczny obowiązek szkolenia. Nie zastępuje ani kursu pierwszej pomocy z dziewięciu jednostek lekcyjnych, ani szkolenia pomocnika ds. ochrony przeciwpożarowej z praktycznym ćwiczeniem gaśniczym.

Typowy błąd: Jeśli w Twoim zakładzie jest za mało przeszkolonych Ersthelfer, ten kurs niczego nie zmienia. Porozmawiaj o tym ze swoim przełożonym — moduł 3 pokaże Ci, ilu ich musi być.

Moduł 2 z 18

Podstawa prawna w jednym miejscu

Wszystkie przepisy, na których opiera się ten kurs, zebrane są tutaj — abyś później wiedział, gdzie szukać.

Strona państwowa

Ustawa o ochronie pracy zobowiązuje pracodawcę w § 10 do podejmowania środków dla pierwszej pomocy, gaszenia pożaru i ewakuacji i wyznaczania do tego pracowników. § 12 wymaga szkolenia: przy zatrudnieniu, przy zmianach, a następnie regularnego powtarzania. Konkretyzują to Reguły techniczne dla miejsc pracy, w skrócie ASR: A1.3 dla znaków bezpieczeństwa, A2.2 dla środków przeciwpożarowych, A2.3 dla dróg ewakuacyjnych i wyjść awaryjnych, A4.3 dla pomieszczeń i środków pierwszej pomocy.

Strona ubezpieczenia wypadkowego

DGUV Vorschrift 1 obowiązuje we wszystkich zakładach. § 4 wymaga szkolenia co najmniej raz w roku; ten sam termin podaje ASR A2.2 w punkcie 7.2 dla szkolenia z ochrony przeciwpożarowej. §§ 24–28 regulują pierwszą pomoc: udostępnianie materiałów i pomieszczeń, dokumentację każdej udzielonej pierwszej pomocy, a także liczbę i szkolenie Ersthelfer.

Czy muszę pomagać, i co będzie, jeśli zrobię coś źle

Pomaganie to obowiązek. Kto przy wypadku nie pomaga, choć było to dla niego możliwe, podlega karze zgodnie z § 323c kodeksu karnego (Strafgesetzbuch, StGB). I odwrotnie: kto pomaga według najlepszej wiedzy, nie odpowiada za wyrządzoną przy tym szkodę. A kto udziela pierwszej pomocy, sam jest pod ochroną ustawowego ubezpieczenia wypadkowego (§ 2 ust. 1 nr 13a SGB VII) — nawet jeśli przy tym dozna obrażeń. Strach przed zrobieniem czegoś źle to najczęstsza przyczyna bezczynności i jest bezpodstawny. Jedynym prawdziwym błędem jest nierobienie niczego.

Co zmieniło się ostatnio

Dwa punkty są nowe i w starszych materiałach wciąż są przedstawione błędnie. Po pierwsze: ASR A2.2 została zmieniona obwieszczeniem z 8 maja 2025 roku i opublikowana 23 maja 2025 roku we Wspólnym Dzienniku Ministerialnym; przy tym m.in. przenumerowano rozdziały o konserwacji (teraz 7.4), a dotychczasowy rozdział o pełnomocnikach ds. ochrony przeciwpożarowej usunięto. Po drugie: Europejska Rada Resuscytacji, w skrócie ERC, 22 października 2025 roku opublikowała nowe wytyczne, które zastępują wersję z 2021 roku. To, co w tym kursie powiedziano o resuscytacji, odpowiada wytycznym 2025.

Zapamiętaj

Dwa poziomy, jeden cel: państwo reguluje przez ArbSchG i ASR, ubezpieczenie wypadkowe — przez DGUV Vorschrift 1. Obowiązuje surowsze wymaganie. Szkolenie co najmniej raz w roku.

Moduł 3 z 18

Ersthelfer, materiały pierwszej pomocy i pomieszczenia pierwszej pomocy

Ilu Ersthelfer potrzebuje zakład, nie jest kwestią uznania: liczba wynika z obliczenia. A materiały są przydatne tylko wtedy, gdy są kompletne, zdatne i można je znaleźć.

Liczba Ersthelfer

Zgodnie z § 26 DGUV Vorschrift 1 obowiązuje: jeśli obecnych jest od dwóch do dwudziestu ubezpieczonych, musi być co najmniej jeden Ersthelfer. Powyżej dwudziestu obecnych to odsetki: w zakładach administracyjnych i handlowych pięć procent obecnych ubezpieczonych, we wszystkich pozostałych zakładach dziesięć procent. Dla placówek opieki nad dziećmi obowiązuje jeden Ersthelfer na grupę, dla szkół wyższych — dziesięć procent. Decydujące jest słowo obecni: urlop, praca zmianowa i praca w terenie są uwzględniane, jeśli przez nie nikogo więcej nie ma na miejscu.

Szkolenie i szkolenie uzupełniające

Ersthelfer zostaje ten, kto ukończył kurs dziewięciu jednostek lekcyjnych w upoważnionej placówce. Kto ma wykształcenie w zawodzie medycznym lub szkolenie sanitarne czy ratownicze, jest z nim zrównany. Szkolenie uzupełniające odbywa się co dwa lata, ponownie w dziewięciu jednostkach lekcyjnych. Jeśli termin zostanie przekroczony, z reguły szkolenie uzupełniające nie jest już możliwe — potrzebne jest ponowne szkolenie. Koszty ponosi ubezpieczyciel wypadkowy, czas liczy się jako czas pracy.

Apteczki

Dla zakładów są dwa rozmiary. Mała apteczka opisana jest w DIN 13157, duża — w DIN 13169; duża zawartością odpowiada dwóm małym. Nie mylić z DIN 13164 — to apteczka samochodowa i dla zakładu jest niewystarczająca. Ile apteczek potrzeba, zależy od liczby pracowników i rodzaju zakładu; wymagania podaje ASR A4.3.

Sprawdzać i uzupełniać

Materiał opatrunkowy ma termin przydatności. Sterylne kompresy po upływie terminu stają się nieprzydatne, nawet jeśli opakowanie wygląda na nieuszkodzone. Zapas trzeba regularnie kontrolować i po każdym wyjęciu uzupełniać. To jedna z najprostszych i zarazem najczęstszych uwag w audicie: apteczka, z której latami tylko brano.

Znaki i pomieszczenia

Wyposażenie pierwszej pomocy oznacza się znakami ewakuacyjnymi według DIN EN ISO 7010 — biały krzyż na zielonym tle (znak E003). Od określonej wielkości zakładu dodatkowo przepisane jest pomieszczenie pierwszej pomocy; jego wymagania też reguluje ASR A4.3. Ważne dla Ciebie jako pracownika: musisz wiedzieć, gdzie wisi najbliższa apteczka, bez konieczności szukania.

Zapamiętaj

Od dwóch do dwudziestu obecnych: jeden Ersthelfer. Powyżej tego pięć procent w biurze, dziesięć procent w pozostałych. Szkolenie dziewięć jednostek lekcyjnych, uzupełniające co dwa lata. DIN 13157 — mała, DIN 13169 — duża apteczka zakładowa; DIN 13164 — apteczka samochodowa, i w zakładzie jest niewystarczająca.

Typowy błąd: Najczęstszą luką nie jest liczba na papierze, lecz dostępność: trzech Ersthelfer nic nie znaczy, jeśli wszyscy trzej są jednocześnie na urlopie. I: przeterminowany sterylny materiał to nie czysty materiał; sprawdzaj termin przydatności, zanim będzie Ci potrzebny, a nie w trakcie.

Moduł 4 z 18

Łańcuch ratunkowy i wezwanie pomocy

Wezwanie pomocy to ogniwo łańcucha ratunkowego, które jest w Twoich rękach — i które najczęściej się spóźnia.

Łańcuch ratunkowy

Zaczyna się od natychmiastowych działań na miejscu zdarzenia, prowadzi przez wezwanie pomocy i pierwszą pomoc do pogotowia i kończy się w klinice. Każde ogniwo niesie tylko tyle, ile zrobiło poprzednie. Twoje ogniwa to pierwsze trzy.

Zabezpieczyć i chronić siebie

Zanim zaczniesz pomagać, zadbaj, aby Tobie nic się nie stało. Na drodze oznacza to kamizelkę odblaskową i trójkąt ostrzegawczy, w zakładzie — wyłączyć maszynę lub odłączyć prąd, przy dymie nie wchodzić do pomieszczenia. Drugi poszkodowany nie zmniejsza pomocy o połowę — kończy ją.

Wezwanie 112 i pięć pytań

112 w całej Europie łączy z dyspozytornią, bezpłatnie i z każdego telefonu. Dyspozytornia pyta w uporządkowany sposób, a Ty możesz zapamiętać pięć pytań (po niemiecku — „pięć pytań na W”):

Ostatni punkt to ten, o którym prawie wszyscy zapominają. Nie odkładaj słuchawki. Rozmowę kończy dyspozytornia, nie Ty — do tego czasu prowadzi Cię przez działania i może nawet kierować resuscytacją (resuscytacja telefoniczna).

Spotkać

Jeśli to możliwe, wyślij kogoś do wjazdu, aby spotkał pogotowie. Na dużych terenach zakładów szukanie właściwej bramy kosztuje więcej czasu niż cała droga.

Zapamiętaj

Pięć pytań: gdzie, co, ilu, jakie obrażenia, czekać na pytania dodatkowe. Pozostać przy telefonie, dopóki dyspozytornia nie zakończy rozmowy.

Moduł 5 z 18

Znalezienie osoby nieruchomej

Kolejność pierwszych trzydziestu sekund zmieniła się wraz z wytycznymi ERC 2025.

Sprawdź, wezwij, uciskaj

Tak brzmi kolejność do zapamiętania z wytycznych ERC 2025. Sprawdź: czy podejście jest bezpieczne, czy osoba reaguje na zwrócenie się do niej i ostrożne potrząśnięcie za ramiona. Wezwij: natychmiast wezwać pomoc, najlepiej przez tryb głośnomówiący, aby ręce były wolne. Uciskaj: zacząć uciskanie klatki piersiowej, gdy tylko stanie się jasne, że osoba nie oddycha normalnie.

Co jest w tym nowe

Wcześniej uczono najpierw spokojnie sprawdzić oddech i dopiero potem wezwać pomoc. Wytyczne 2025 odwracają to: wezwanie następuje natychmiast, ocena oddechu — po nim i przy wsparciu dyspozytorni. Powód jest prosty — każda minuta bez uciskania klatki piersiowej kosztuje prawdopodobieństwo przeżycia, a laikom sprawdzenie oddechu często zajmuje za dużo czasu. Nacisk położony jest na pierwsze trzy do pięciu minut.

Rozpoznać oddech agonalny

Zaraz po zatrzymaniu krążenia mniej więcej co trzecia osoba wykonuje pojedyncze głośne wdechy, przypominające łapanie powietrza lub charczenie. To nie jest normalny oddech, lecz oznaka zatrzymania krążenia. Kto uważa to za oddech, układa osobę na boku i czeka — i właśnie na tym ludzie umierają. W razie wątpliwości obowiązuje: nie oddycha normalnie, więc uciskać.

Zapamiętaj

Sprawdź — wezwij — uciskaj. Wezwanie pomocy jest przed dokładnym sprawdzeniem oddechu, a nie po nim.

Typowy błąd: Oddech agonalny to nie oddech. W razie wątpliwości zacząć uciskanie klatki piersiowej: u osoby, która jednak oddycha, zauważysz to od razu — stawia opór.

Moduł 6 z 18

Resuscytacja i AED

Uciskanie klatki piersiowej to jedyne działanie, którym Ty jako laik w sposób udowodniony ratujesz życie — i można się go nauczyć w trzech zdaniach.

Jak uciskać

Osoba leży płasko na plecach, na twardym podłożu. Nasada dłoni — na środek klatki piersiowej, druga ręka na wierzchu, palce splecione. Ramiona proste, barki pionowo nad rękami. Uciskać na głębokość co najmniej 5 centymetrów i najwyżej 6 centymetrów, z częstością 100–120 na minutę. Po każdym uciśnięciu całkowicie zwolnić klatkę piersiową, nie odrywając rąk.

Z wentylacją czy bez

Kto jest wprawny w sztucznym oddychaniu, wykonuje na przemian 30 uciśnięć i 2 wdechy. Kto nie jest lub czuje się niepewnie, uciska bez przerwy. Jest to wyraźnie dozwolone i znacznie lepsze niż nic. Przerwy to największa szkoda, której można uniknąć: każda pauza załamuje ciśnienie krwi.

AED

Automatyczny defibrylator zewnętrzny mówi do Ciebie i ogłasza każdy krok. Użyj go, gdy tylko jest dostępny; ktoś inny go przynosi, podczas gdy Ty dalej uciskasz. Elektrody nakleja się na odsłoniętą klatkę piersiową. Jeśli urządzenie komunikuje, że wyładowanie jest zalecane, dopilnuj, aby nikt nie dotykał osoby, wykonaj wyładowanie i natychmiast uciskaj dalej. AED nie może wykonać wyładowania wbrew Twojej woli i nie może wykonać błędnego wyładowania — analizę przeprowadza urządzenie.

Jak długo

Dopóki pogotowie nie przejmie, dopóki osoba wyraźnie nie dojdzie do siebie lub dopóki fizycznie nie będziesz już mógł. Zmieniajcie się co jedną do dwóch minut, jeśli jest Was dwoje.

Zapamiętaj

Co najmniej 5 i najwyżej 6 centymetrów głębokości, 100–120 na minutę, stosunek 30:2. Bez doświadczenia: uciskać bez przerwy. AED użyć, gdy tylko jest.

Typowy błąd: Przy uciskaniu klatki piersiowej nie możesz zrobić nic gorszego niż bezczynność. Złamane żebra się goją, zatrzymanie krążenia bez pomocy — nie.

Moduł 7 z 18

Utrata przytomności i pozycja boczna ustalona

Nieprzytomny i oddycha — jedyna sytuacja, w której pozycja boczna jest właściwa — i tylko wtedy.

Dlaczego pozycja boczna

U nieprzytomnej osoby rozluźniają się mięśnie. Nasada języka może opadać do tyłu i zamykać drogi oddechowe; wymiociny lub krew mogą spływać do tchawicy. Pozycja boczna ustalona utrzymuje usta i nos w najniższym punkcie, a drogi oddechowe — wolne. Dlatego nie jest to wygoda, lecz działanie dla dróg oddechowych.

Kiedy się stosuje

Tylko u osoby, która jest nieprzytomna i oddycha normalnie. Jeśli nie oddycha normalnie, obowiązuje moduł 6: uciskać. Jeśli jest przytomna, nie potrzebuje pozycji bocznej, lecz ułożenia według samopoczucia.

Jak wykonać

Uklęknij z boku osoby. Bliższą rękę ułóż zgiętą do góry, dłonią ku górze. Dalszą rękę przeprowadź przez klatkę piersiową i przyłóż grzbiet dłoni do policzka osoby; przytrzymaj rękę tam. Drugą ręką chwyć dalszą nogę za udo, zegnij kolano i przeciągnij osobę ku sobie. Górną nogę ułóż tak, aby udo i kolano były pod kątem prostym. Na koniec odchyl głowę do tyłu i lekko otwórz usta, aby płyn mógł wypływać. Jeśli nie opanowałeś pewnie chwytów: decydujące jest tylko to, aby osoba stabilnie leżała na boku, a usta były najniższym punktem.

I dalej

Wezwanie pomocy trzeba wykonać, gdy tylko ktoś jest nieprzytomny — równolegle z ułożeniem lub przed nim. Potem stale kontrolować oddech: widzieć, słyszeć, czuć, co najmniej co minutę. Jeśli oddech ustaje, natychmiast obrócić na plecy i zacząć uciskanie klatki piersiowej. Okryj osobę; nieprzytomni szybko się wychładzają, nawet przy umiarkowanej temperaturze.

Zapamiętaj

Nieprzytomny i oddycha normalnie: pozycja boczna ustalona, okryć, kontrolować oddech. Nie oddycha normalnie: uciskanie klatki piersiowej.

Typowy błąd: Pozycja boczna to nie stan końcowy. Kto ją wykonuje i odchodzi, nie wykonał głównego zadania — kontroli oddechu.

Moduł 8 z 18

Rany, silne krwawienie, wstrząs

Dla ran obowiązuje jedna zasada i brzmi ona: robić z nimi jak najmniej.

Zaopatrzenie rany

Ranę zaopatruje się tak, jak ją zastano. Załóż rękawiczki jednorazowe — to chroni obie strony. Przykryj ranę sterylnym materiałem, nie dotykając kompresu od strony rany. Czego nie robisz: nie przemywasz rany, nie dezynfekujesz, nie nakładasz maści i nie wyciągasz ciał obcych. Oczyszczanie, dezynfekcja i usuwanie ciał obcych to zadanie personelu medycznego. Wystające ciało obce obkłada się, a nie wyciąga: być może zamyka właśnie to naczynie, które inaczej by krwawiło.

Silne krwawienie

Przy silnie krwawiących ranach ważny jest ucisk. Nałóż sterylny kompres, na niego — poduszkę uciskową, i owiń oba ciasno bandażem — to opatrunek uciskowy. Jeśli krew przesiąka, na wierzch nakłada się drugi opatrunek, pierwszy zostaje. Dotkniętą kończynę trzymać uniesioną. I w każdym razie: wezwanie pomocy.

Rozpoznać wstrząs

Wstrząs to niewydolność krążenia i może wystąpić także bez widocznego krwawienia. Oznaki to blada, zimna, wilgotna skóra, szybkie słabe tętno, dreszcze, niepokój lub wyraźna obojętność. Połóż poszkodowanego płasko na plecach, unieś nogi pod kątem — nie wyżej niż około 45 stopni — i okryj go.

Kiedy nie pozycja przeciwwstrząsowa

Są przypadki, w których pozycja przeciwwstrząsowa szkodzi. Zapamiętać można dzięki zasadzie 8-B (osiem niemieckich słów na literę B): przy urazach głowy (Birne), klatki piersiowej (Brust), brzucha (Bauch), miednicy (Becken), nóg (Beine) i pleców (Buckel), a także przy dreszczach (Bibbern) i przy utracie przytomności (Bewusstlosigkeit) w pozycji przeciwwstrząsowej się nie układa. I jeszcze: wezwanie pomocy ma pierwszeństwo przed ułożeniem, a nie odwrotnie.

Zapamiętaj

Pierwszy krok przy krwawiącej ranie: rękawiczki jednorazowe, sterylnie przykryć, opatrunek uciskowy. Nie chłodzić, nie przemywać, nie wyciągać ciał obcych.

Typowy błąd: Chłodzenie jest na oparzenie, a nie na krwawiącą ranę. Mylenie tych dwóch to najczęstszy błąd w starych szkoleniach.

Moduł 9 z 18

Oparzenia, poparzenia chemiczne, gazy pożarowe

W sprawie chłodzenia oparzeń zalecenie się zmieniło — i to w kierunku: mniej.

Oparzenie i poparzenie wrzątkiem

Oparzenie powstaje od suchego ciepła, np. na płycie kuchenki lub otwartym ogniu. Poparzenie wrzątkiem — od wilgotnego ciepła, czyli gorących płynów lub pary. Dla pierwszej pomocy nie ma to znaczenia, dla powierzchni — tak: poparzenia wrzątkiem często obejmują większe powierzchnie, bo płyn się rozlewa.

Chłodzić — ale prawidłowo

Chłodzenie służy wyłącznie złagodzeniu bólu, a nie ochronie tkanek. Dlatego obowiązuje: tylko przy małopowierzchniowych oparzeniach, mniej więcej do rozmiaru dłoni lub około pięciu procent powierzchni ciała, i tylko dopóki osoba skarży się na ból. Używa się wody z kranu o temperaturze około 20 stopni, nie lodowatej wody i nigdy lodu. Nieprzytomnych się nie chłodzi. U dzieci — tylko na kończynach, nie na tułowiu i głowie.

Duże powierzchnie: nie chłodzić

Przy rozległych oparzeniach wodą się nie chłodzi. Skóra nie może już utrzymać temperatury ciała, a wychłodzenie szybko staje się groźniejsze niż samo oparzenie. Zamiast tego: sterylnie przykryć, utrzymywać ciepło — okryć —, wezwanie pomocy. Ten zwrot zaskakuje wielu, którzy jeszcze uczyli się starej zasady dwudziestu minut chłodzenia.

Czego nigdy nie wolno nakładać na ranę oparzeniową

Puder, mąka, olej, maści na oparzenia i domowe środki tworzą pożywkę dla drobnoustrojów i utrudniają późniejszą ocenę. Pęcherze oparzeniowe pozostają zamknięte.

Poparzenie chemiczne i gazy pożarowe

Przy poparzeniach chemicznych płukać dotknięte miejsce dużą ilością wody, oko — od kącika wewnętrznego do zewnętrznego i z otwartą powieką, aby chemikalium nie spłynęło do zdrowego oka. Nasiąkniętą odzież zdjąć. Przy gazach pożarowych przede wszystkim własne bezpieczeństwo: dym zawiera tlenek węgla, który jest bez koloru i zapachu i po kilku wdechach pozbawia przytomności. Poszkodowanych wyprowadzić na świeże powietrze, wezwanie pomocy, i nawet przy pozornie dobrym samopoczuciu zgłosić się do lekarza — objawy pojawiają się z opóźnieniem.

Zapamiętaj

Małe powierzchnie krótko chłodzić wodą o temperaturze około 20 stopni, tylko przy bólu. Dużych powierzchni wcale nie chłodzić: sterylnie przykryć, utrzymywać ciepło, wezwanie pomocy.

Typowy błąd: Stara zasada „chłodzić co najmniej dwadzieścia minut” jest jeszcze w wielu materiałach. Przy rozległych oparzeniach jest niebezpieczna.

Moduł 10 z 18

Dokumentacja udzielenia pierwszej pomocy

Karteczka po plastrze to nie biurokracja: to bilet wstępu do ustawowego ubezpieczenia wypadkowego.

Co trzeba dokumentować

Zgodnie z § 24 ust. 6 DGUV Vorschrift 1 trzeba zapisywać każde zdarzenie, przy którym udzielono pierwszej pomocy — wyraźnie także najmniejszy wypadek. Odnotowuje się nazwisko poszkodowanego, datę i godzinę, miejsce, okoliczności, rodzaj obrażenia, udzieloną pomoc, a także nazwiska pomagających i świadków.

Czym

Zwyczajowe są bloczek zgłoszeń (Meldeblock) według DGUV Information 204-021 lub formularz dokumentacji; dopuszczalna jest także ewidencja elektroniczna, jeśli dane są chronione równoważnie. Wcześniej zwyczajowe pojęcie „książka pierwszej pomocy (Verbandbuch)” oznacza to samo.

Pięć lat i ochrona danych

Zapisy trzeba przechowywać co najmniej pięć lat. Zawierają dane o zdrowiu i dlatego muszą być chronione przed dostępem osób nieuprawnionych — książka pierwszej pomocy leżąca otwarcie na półce, w której każdy może czytać wpisy kolegów, narusza ogólne rozporządzenie o ochronie danych (art. 9 RODO). Zamykana szafka lub plik z ograniczonym dostępem są obowiązkowe.

Droga po wypadku

Przy wypadku przy pracy, który wykracza poza drobiazg, droga z reguły prowadzi do Durchgangsarzt — lekarza specjalnie dopuszczonego dla ustawowego ubezpieczenia wypadkowego. Decyduje on o dalszym leczeniu i składa raport ubezpieczycielowi wypadkowemu. Jeśli pracownik z powodu wypadku przy pracy jest niezdolny do pracy ponad trzy dni, pracodawca musi dodatkowo złożyć zgłoszenie wypadku zgodnie z § 193 SGB VII. Twój wkład w to jest mały, a jednak decydujący: zgłosić wypadek, aby w ogóle został odnotowany.

Dlaczego to ważne dla Ciebie

Jeśli mały uraz po tygodniach wywoła dolegliwości, zapis jest dowodem, że powstał w pracy. Bez niego wypadek przy pracy szybko staje się sprawą prywatną.

Zapamiętaj

Każde udzielenie pierwszej pomocy zapisywać, nawet plaster. Przechowywanie co najmniej pięć lat, pod zamknięciem.

Moduł 11 z 18

Jak powstają pożary — klasy pożarów i środki gaśnicze

Kto wie, co się pali, wie też, czym gasić — i czym w żadnym wypadku.

Trójkąt spalania

Ogień potrzebuje trzech rzeczy jednocześnie: materiału palnego, tlenu i energii zapłonu, a także odpowiedniego stosunku ilości. Każdy sposób gaszenia odbiera jedną z nich — woda chłodzi poniżej temperatury zapłonu, piana i koc duszą, proszek przerywa reakcję spalania.

Klasy pożarów

Gaśnica ma na etykiecie symbole klas, do których jest dopuszczona.

Palący się tłuszcz

Najważniejszy szczególny przypadek w codzienności biurowej to klasa pożaru F. Woda w palącym się tłuszczu natychmiast odparowuje i porywa ze sobą palący się tłuszcz — wybuch tłuszczu z płomieniem o wysokości kilku metrów. Właściwa jest gaśnica klasy F lub, jeśli nie ma nic innego, szczelnie zamknięta pokrywka i wyłączenie źródła ciepła. Nawet gaśnica wodna klasy A jest tu niewłaściwa.

Co potrafi która gaśnica

Gaśnica wodna: tylko A. Gaśnica pianowa: A i B, wyrządza mniej szkód niż proszek. Gaśnica proszkowa: A, B i C, bardzo skuteczna, ale drobny proszek rozlatuje się po całym pomieszczeniu i szkodzi elektronice. Gaśnica śniegowa (CO₂): B, bez pozostałości i dlatego właściwa w serwerowniach — w ciasnych pomieszczeniach jednak ostrożnie, bo gaz wypiera tlen.

Zapamiętaj

Klasy pożarów: A stałe, B ciekłe, C gazowe, D metale, F tłuszcze spożywcze. Palącego się tłuszczu nigdy nie gasić wodą — gaśnica klasy F.

Typowy błąd: Najczęstszy kosztowny błąd to gaśnica proszkowa w biurze: gasi niezawodnie i przy tym niszczy całą elektronikę w pomieszczeniu.

Moduł 12 z 18

Zapobiegawcza ochrona przeciwpożarowa w codziennej pracy

Większość pożarów w biurze zaczyna się przy gniazdku lub urządzeniu, o którym ktoś zapomniał.

Urządzenia elektryczne

Ekspresy do kawy, czajniki, termowentylatory i ładowarki wytwarzają ciepło. Muszą stać na niepalnym podłożu i podczas pracy być pod nadzorem. Na koniec dnia pracy się je wyłącza, a nie tylko przełącza w tryb czuwania. Preferuj urządzenia z automatycznym wyłączaniem i ochroną kabla przed zginaniem. Niesprawne urządzenia i uszkodzone przewody sprawdza i naprawia wyłącznie elektryk (Elektrofachkraft) — nie kolega ze zdolnościami praktycznymi.

Listwy zasilające

Łączenie kilku listew jedna w drugą jest niedopuszczalne, nawet jeśli obliczeniowo byłby jeszcze zapas: rezystancje przejściowe na połączeniach nagrzewają się, a bezpiecznik chroni przewód, a nie połączenie. Tak samo rozgałęźniki nie należą do gniazdka ściennego. Uszkodzone listwy wymienia się lub oddaje do sprawdzenia elektrykowi.

Akumulatory litowo-jonowe

Akumulatory laptopów, narzędzi, rowerów elektrycznych i powerbanków to stosunkowo nowa przyczyna pożarów. Ładuj tylko odpowiednią ładowarką, nie na palnym podłożu i nie bez nadzoru przez noc. Akumulator, który się odkształca, pachnie lub nietypowo nagrzewa, natychmiast wynosi się na zewnątrz. Palących się akumulatorów litowych zwykłymi gaśnicami prawie nie da się ugasić — tu liczy się odległość i straż pożarna.

Porządek jako ochrona przeciwpożarowa

Składy papieru i kartonu przy źródłach ciepła, zastawione korytarze, zaklinowane drzwi przeciwpożarowe: to nie drobiazgi, lecz przyczyny, przez które z pożaru w zarodku powstaje pożar budynku. Drogi ewakuacyjne pozostają zasadniczo wolne — o tym więcej w module 15.

Zapamiętaj

Nie łączyć listew zasilających jedna w drugą. Urządzenia wytwarzające ciepło trzymać pod nadzorem i wyłączać. Niesprawne sprawdza elektryk.

Typowy błąd: Zaklinowane drzwi przeciwpożarowe to nie komfort, lecz zniesienie strefy pożarowej, dla której zbudowano budynek.

Moduł 13 z 18

Prawidłowe użycie urządzeń gaśniczych

Gaśnica jest pusta po dwudziestu sekundach. Jak wykorzystasz te dwadzieścia sekund, decyduje o wszystkim.

Obsługa

Wyciągnąć zabezpieczenie, skierować wąż lub dyszę na ognisko pożaru, nacisnąć przycisk uderzeniowy lub dźwignię — i gasić impulsami, a nie jednym strumieniem. Podchodzić z wiatrem i zawsze tak, aby droga odwrotu była za plecami.

Taktyka gaszenia

Gasić od dołu i od przodu w żar, a nie od góry w płomienie. Pożary powierzchniowe — od przodu do tyłu, pożary kapiące i spływające — od góry do dołu. Jeśli jest kilka gaśnic, używaj ich jednocześnie, a nie jedna po drugiej — to najskuteczniejsza różnica w stosunku do tego, co większość robi instynktownie. I po ugaszeniu obserwować miejsce pożaru: ogniska żaru zapalają się ponownie.

Wyposażenie i kontrola

Ile gaśnic potrzebuje strefa, wynika z powierzchni i zagrożenia pożarowego; ASR A2.2 przelicza to na jednostki środka gaśniczego — np. przy 500 metrach kwadratowych 21 jednostek środka gaśniczego. Zalicza się z reguły tylko gaśnice o co najmniej 6 jednostkach środka gaśniczego. Z każdego miejsca najbliższa gaśnica może być oddalona nie więcej niż o 20 metrów rzeczywistej długości drogi, przy podwyższonym zagrożeniu pożarowym z reguły nie więcej niż 5 i najwyżej 10 metrów. Wysokość uchwytu celowo między 0,80 a 1,20 metra, oznaczona znakiem ochrony przeciwpożarowej F001 według ASR A1.3 (biała gaśnica na czerwonym tle). Konserwację gaśnic przeprowadza się co dwa lata przez osobę kompetentną (ASR A2.2 punkt 7.4.2) — to w szczególności osoby kompetentne według DIN 14406-4; data kontroli podana jest na naklejce. Po każdym użyciu — nawet po krótkim próbnym impulsie — gaśnicę trzeba ponownie doprowadzić do stanu gotowości.

Kiedy nie

Próba gaszenia ma sens tylko przy pożarze w zarodku i tylko jeśli czujesz się pewnie, a droga ewakuacyjna jest wolna. Wszystko inne to sprawa straży pożarnej. Życie ludzi jest zawsze ważniejsze.

Zapamiętaj

Od dołu w żar, impulsami, kilka gaśnic jednocześnie. Kontrola co dwa lata przez osobę kompetentną.

Typowy błąd: Po każdym użyciu gaśnicę trzeba oddać do konserwacji — nawet jeśli wygląda jeszcze na pełną. Napoczęta gaśnica traci ciśnienie.

Moduł 14 z 18

Organizacja ochrony przeciwpożarowej w zakładzie

W sytuacji awaryjnej liczy się nie to, co jest napisane w przepisie, lecz do kogo dzwonisz i dokąd idziesz.

Pomocnicy ds. ochrony przeciwpożarowej

Pracodawca zgodnie z § 10 ustawy o ochronie pracy musi wyznaczyć pracowników, którzy przejmują zadania gaszenia pożaru. ASR A2.2 podaje do tego przy normalnym zagrożeniu pożarowym w punkcie 7.3: udział pięciu procent pracowników z reguły wystarcza. Więcej potrzeba przy podwyższonym zagrożeniu pożarowym, przy pracy zmianowej, przy dużych lub nieprzejrzystych powierzchniach i tam, gdzie obecnych jest wiele osób nieznających miejsca. Nieobecność z powodu urlopu, choroby i dokształcania trzeba uwzględnić.

Ich szkolenie

Opisuje je DGUV Information 205-023: co najmniej dwie jednostki lekcyjne teorii i praktyczne ćwiczenie gaśnicze z prawdziwym lub symulowanym środkiem gaśniczym, przy którym każdy uczestnik gasi sam. Po zmianie ASR A2.2 z 2025 roku szkolenie pomocników ds. ochrony przeciwpożarowej wyraźnie obejmuje wszystkie dostępne urządzenia gaśnicze — także gaśnice do palącego się tłuszczu i hydranty wewnętrzne. Co do powtarzania są dwa punkty odniesienia: DGUV Information 205-023 zaleca trzy do pięciu lat, ASR A2.2 we wskazówce do punktu 7.3 podaje jako sprawdzone dwa do pięciu lat przy normalnym zagrożeniu pożarowym. Oba to zalecenia; odstęp ustala pracodawca na podstawie oceny ryzyka.

Inne role

Większe zakłady lub zakłady z podwyższonym zagrożeniem pożarowym mają dodatkowo pełnomocnika ds. ochrony przeciwpożarowej (Brandschutzbeauftragter); ASR A2.2 od 2025 roku zawiera tylko wskazówkę, że jego wyznaczenie przy podwyższonym zagrożeniu pożarowym może być celowe i że obowiązek może wynikać z prawa krajowego (np. przepisów budowlanych lub pozwolenia na budowę). Dochodzą pomocnicy ds. ewakuacji i pełnomocnicy ds. ewakuacji. Kto to jest u Was, podano w regulaminie ochrony przeciwpożarowej część B i na tablicy — oraz w module „Procedury w naszym zakładzie” tego szkolenia.

Zapamiętaj

Pięć procent pracowników jako pomocnicy ds. ochrony przeciwpożarowej przy normalnym zagrożeniu pożarowym. Szkolenie według DGUV Information 205-023 z praktycznym ćwiczeniem gaśniczym, powtarzanie według oceny ryzyka (zalecenie: dwa do pięciu lat).

Moduł 15 z 18

Regulamin ochrony przeciwpożarowej i plan ewakuacji i ratunku

Dwa dokumenty wiszą prawie w każdym zakładzie, a prawie nikt nie wie, do czego służą.

Regulamin ochrony przeciwpożarowej według DIN 14096

Ma trzy części.

Plan ewakuacji i ratunku

To uproszczony, zawsze kolorowy plan budynku według DIN ISO 23601, który pokazuje: rzut budynku, przebieg dróg ewakuacyjnych i ratunkowych, położenie wyjść awaryjnych, położenie urządzeń alarmowych i ratunkowych, takich jak przyciski alarmowe i wyposażenie pierwszej pomocy, urządzeń gaśniczych, takich jak gaśnice, miejsc zbiórki, położenie obserwatora, zasady zachowania i legendę użytych znaków. Po własnym położeniu widzisz, która droga jest dla Ciebie właściwa.

Drogi ewakuacyjne i wyjścia awaryjne

Drogi ewakuacyjne i ratunkowe to drogi, którymi ludzie w razie zagrożenia mogą samodzielnie dotrzeć w bezpieczne miejsce — bez pomocy straży pożarnej. Zasadniczo muszą być wolne i nie mogą być ani zastawione, ani zamknięte na klucz; wymagania podaje ASR A2.3. Pozostawiony na korytarzu kontenerek na kółkach to nie problem porządku, lecz usterka bezpieczeństwa.

Znaki

Znaki ewakuacyjne są białe na zielonym tle, znaki ochrony przeciwpożarowej białe na czerwonym tle, każdy według DIN EN ISO 7010 i ASR A1.3. Naucz się dwóch, które są ważne: wyjście awaryjne z biegnącą osobą (E001/E002, ze strzałką kierunku) i miejsce zbiórki z czterema strzałkami skierowanymi do środka (E007).

Zapamiętaj

Regulamin ochrony przeciwpożarowej część A dla wszystkich w budynku łącznie z gośćmi, część B dla pracowników, część C dla osób ze szczególnymi zadaniami.

Typowy błąd: Drogi ewakuacyjne zasadniczo muszą być wolne — nie tylko wtedy, gdy nie ma drugiej drogi na zewnątrz.

Moduł 16 z 18

Przypadek praktyczny: zachowanie w razie pożaru i ewakuacja

Przypadek praktyczny, na którym widać kolejność — a kolejność jest tu wszystkim.

Kolejność

Zachować spokój. Zgłosić pożar — nacisnąć przycisk alarmowy lub 112, z dokładnym podaniem miejsca i rozmiaru, i czekać na pytania dodatkowe. Ostrzec zagrożone osoby i zabrać je ze sobą, zamknąć drzwi, ale nie na klucz. Dopiero potem, i tylko przy pożarze w zarodku, próba gaszenia. Jeśli próba gaszenia się nie powiedzie lub pożar się rozprzestrzenia: opuścić strefę. Ratowanie życia ludzkiego jest zawsze ważniejsze niż gaszenie.

W drodze na zewnątrz

Korzystać z oznakowanych dróg ewakuacyjnych i ratunkowych, z wind nigdy — mogą zatrzymać się na piętrze pożaru lub stracić zasilanie. Dym i ciepło unoszą się do góry, dlatego iść pochylonym; przy podłodze powietrze jest znacznie lepsze. Osób z palącą się odzieżą nie pozwalać uciekać, owijać w koce lub kurtki i turlać po ziemi; gaśnica też się nadaje, ale nie w twarz.

Na miejscu zbiórki

Miejsce zbiórki znajduje się poza budynkiem. Tam wszyscy zgłaszają się u swojego przełożonego, aby można było ustalić, czy wszyscy opuścili budynek. Kto kogoś nie znajduje, zgłasza to natychmiast i możliwie dokładnie: nazwisko, gdzie osobę widziano ostatnio. Ta informacja trafia do kierującego akcją straży pożarnej. I: nikt nie wraca do budynku, nawet po płaszcz, laptop czy kluczyki do samochodu.

Przypadek praktyczny: palący się tłuszcz w aneksie kuchennym

Sytuacja: W aneksie kuchennym pali się tłuszcz na patelni, koleżanka poparzyła rękę i trzyma ją pod zimną wodą.

Ścieżka decyzji:

Kto odwraca kolejność i najpierw zaopatruje ranę, podczas gdy patelnia się pali, zamienił pożar w zarodku w pożar kuchni.

Zapamiętaj

Zgłosić, ostrzec, ratować — gasić tylko pożar w zarodku. Ratowanie życia ludzkiego jest ważniejsze niż gaszenie. Z wind nie korzystać.

Typowy błąd: Miejsce zbiórki spełnia swoje zadanie tylko wtedy, gdy każdy się zgłasza. Kto niezauważenie jedzie do domu, powoduje poszukiwania w płonącym budynku.

Moduł 17 z 18

Procedury w naszym zakładzie

Ten moduł wypełnia Twój zakład. Część ogólna tego szkolenia kończy się tutaj — to, co następuje dalej, wie tylko Twoja firma. Żaden kurs online nie może Ci powiedzieć, gdzie u Was wisi gaśnica.

Te dane należą tutaj:

Dla kierownictwa

Przy wypełnianiu sprawdźcie liczby z modułów 3 i 14: czy liczba Ersthelfer (5 % w administracji i handlu, 10 % w pozostałych) i pomocników ds. ochrony przeciwpożarowej (z reguły 5 %) wystarcza nawet wtedy, gdy zbiegają się urlop, choroba i praca zmianowa? Jeśli wiersz tej tabeli pozostaje pusty, to jest wynik tego szkolenia, z którym możecie zrobić najwięcej.

Moduł 18 z 18

Dokumentacja i powtarzanie

Na koniec pytanie, które zadaje się w audicie: czym potwierdzasz, że to szkolenie się odbyło?

Co stanowi dokumentację

Szkolenie trzeba dokumentować. Do dokumentacji należą data, nazwiska uczestników, treść szkolenia i potwierdzenie udziału. Twój certyfikat zawiera dokładnie to: nazwisko, nazwę kursu, datę, wynik, tematy szkolenia i numer certyfikatu, po którym można sprawdzić autentyczność. Dokumentację przechowuje pracodawca; dodatkowo weź własną kopię do swoich dokumentów.

Jak często

Co najmniej raz w roku, ponadto przy zatrudnieniu, przeniesieniu, nowych środkach pracy lub procesach i po szczególnych zdarzeniach. Dla pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej coroczny rytm jest zwyczajowy i celowy, bo oba są rzadko potrzebne i dlatego szybko się je zapomina.

Kto musi uczestniczyć

Wszyscy pracownicy, wyraźnie także pracownicy w niepełnym wymiarze, uczniowie, pracownicy pomocniczy i pracownicy tymczasowi. Firmy zewnętrzne na terenie muszą być przeszkolone przynajmniej o lokalnych zagrożeniach i drogach ewakuacyjnych.

Jeśli pozostajesz niepewny

To szkolenie przekazuje wiedzę, a nie chwyty. Jeśli zauważasz, że nie odważyłbyś się na resuscytację, to nie wada tego kursu, lecz jego najważniejszy wynik: zapisz się na kurs pierwszej pomocy. Dziewięć jednostek lekcyjnych, jeden przedpołudnie, a koszty ponosi ubezpieczyciel wypadkowy. To samo dotyczy ochrony przeciwpożarowej: raz samemu uruchomić gaśnicę zmienia zachowanie w sytuacji awaryjnej bardziej niż jakikolwiek przeczytany tekst.

Co warto zabrać ze sobą

Trzy rzeczy, które musisz umieć bez podglądania: 112 i pięć pytań, sprawdź — wezwij — uciskaj i drogę do miejsca zbiórki. Wszystko inne możesz przeczytać. Tych trzech — nie, bo gdy będą Ci potrzebne, nie będzie czasu na czytanie.

Zapamiętaj

Dokumentacja szkolenia: data, uczestnicy, treść, potwierdzenie udziału — przechowywana u pracodawcy. Powtarzanie co najmniej raz w roku.

Test końcowy

22 pytań, w każdym jedna poprawna odpowiedź. Do zaliczenia potrzeba 16 poprawnych odpowiedzi (70 %). Ocena odbywa się na serwerze — na tej stronie nie ma klucza odpowiedzi.

Twój wynik